Истанбулда «барин вәқәси» ниң 28-йиллиқи мунасивити билән хатириләш йиғини өткүзүлди

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2018-04-06
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Истанбулда өткүзүлгән «барин вәқәси» ни хатириләш йиғинидин көрүнүш. 2018-Йили 5-апрел. Истанбул, түркийә.
Истанбулда өткүзүлгән «барин вәқәси» ни хатириләш йиғинидин көрүнүш. 2018-Йили 5-апрел. Истанбул, түркийә.
RFA/Arslan

«Барин вәқәси» йүз бәргәнликиниң 28-йиллиқи мунасивити билән истанбулда барин шеһитлирини хатириләш паалийити өткүзүлди. Бу паалийәт «шәрқий түркистан тәшкилатлар бирлики» тәрипидин уюштурулған болуп, мурасимға түркийәдә паалийәт елип бериватқан 10 дин артуқ тәшкилатларниң мәсуллири, әзалири вә истанбулда яшаватқан уйғурлардин әр-аял болуп 500 дин артуқ киши қатнашти.

Хатириләш паалийити «қуран кәрим» тилавәт қилиш, «истиқлал марши» оқуш билән башланди. Паалийәткә «шәрқий түркистан тәшкилатлар бирлики» ниң рәиси һидайәтуллаһ оғузхан ечилиш сөзи сөзләп, «барин инқилаби» ниң әһмийити вә бу һәрикәттин алидиған тәҗрибә-савақлар тоғрисида тохталди.

Һидайәтулла оғузхан «барин инқилаби» вә бу йиғинниң мәқсити тоғрисида тохтилип мундақ деди: «һөрмәтлик меһманлар! , бүгүн шеһитлиримизни хатириләш, уларниң иш-излирини, қәһриманлиқлирини, җасаритини избасар әвладлиримизниң қәлблиригә нәқиш қилиш үчүн чақирилған бу йиғинимизға қәдәм тәшрип қилғанлиқиңлар үчүн рәһмәт ейтимиз. Һәммимизгә мәлум болғандәк, бүгүн барин инқилабиниң 28-йиллиқ хатирә күни. 1990-Йили 5-апрел күни рамзан ейида шәрқий түркистанда хитайниң зулумиға қарши бу инқилаб қозғалған иди. Бүгүн биз 300 нәпәр шәрқий түркистанлиқ шеһитлиримизни яд етип бу йәргә йиғилдуқ.»
Һидайәтуллаһ оғузхан «барин инқилаби» гәрчә өз дәвридә хитай армийиси тәрипидин дәһшәтлик түрдә бастурулған болсиму, әмма бу вәқәниң уйғур диярида хәлқни илһамландуруп азадлиқ йолидики күрәшләргә йол ачқанлиқини билдүрди. 

Һидайәтуллаһ оғузханниң билдүрүшичә, әслидә истанбулдики уйғурлар 5-апрел күни «шәрқий түркистан тәшкилатлар бирлики» ниң намида хитай консулханиси алдида намайиш елип бармақчи болуп, истанбул валийлиқидин рәсмий рухсәт алған болсиму, лекин ахирқи күни кәчтә истанбул валийлиқи намайиш тәстиқини бикар қилған. Бирақ истанбулдики уйғур тәшкилатлири вә җамаәт дәрһал һәрикәткә өтүп, 500 кишилик йиғин зали һәл қилған вә шу күни намайиш қилмақчи болған уйғурларни йиғин залиға дәвәт қилип, «барин вәқәси» ни хатириләш паалийити уюштурған. 

Намайишниң бикар қилинишиниң сәвәби тоғрисида түркийә сақчи даирилири һечқандақ чүшәнчә бәрмигән болсиму, әмма һидайәтулла оғузхан буниңда хитайниң қоли барлиқини, чүнки йеқиндин буян истанбулда елип берилған паалийәтләрниң хитайни қаттиқ биарам қилғанлиқини билдүрди.

Һидайәтулла оғузхан сөзиниң ахирида, уйғурларниң хитайниң тосқунлуқлириға боюн әгмәйдиғанлиқини, мәйүсләнмәйдиғанлиқини, имканийәтниң йетишичә тиришидиғанлиқини ипадилиди вә дунядики пүтүн уйғур тәшкилатларни вә уйғурларни бирликтә паалийәт қилишқа чақириқ қилди. 

Йиғинда «барин вәқәси» тоғрисида тәйярланған һөҗҗәтлик филим көрситилди. Кейин «шәрқий түркистан вәхпи» ниң рәиси доктор муһиддин җануйғур сөз қилип, «барин вәқәси» тоғрисида нутуқ сөзлиди. 

Арқидин «әйса йүсүп алиптекин вәхпи» ниң рәиси, доктор өмәр қул сөз қилип, шеһитларни әсләйдиғанлиқини ипадилиди вә бирлик тоғрисида тохтилип, мундақ деди: «һазир биз наһайити инчикә бир қилниң үстидә кетиватимиз, шуниң үчүн кейинки мәзгилләрдә һәрқандақ чағдикидин техиму күчлүк болған бирлик вә баравәрликкә еһтияҗимиз болиду. Буниңдин кейин миллий даваға хизмәт қилиштин бәкрәк миллий даваға зиян салмаслиқ үчүн ғәйрәт қилишимиз керәк болиду. Шу сәвәбтин сәзгүрлүкниң бәк муһим икәнликини хатирлитимән, буниңдин кейинки җәрянларда тәшкилатлиримиз вә мәсуллиримизму өз-ара давамлиқ алақә орнитип турушини, һәр замандикидин техиму һошяр, техиму диққәтлик болушини тәвсийә қилимән.» 

Кейин «шәрқий түркистан өлималар бирлики» ниң муавин рәиси сираҗидин әзизи әпәнди сөз қилип, барин вәқәси тоғрисида тохталди. 

Сираҗидин әзизи әпәнди тарихни билишниң муһимлиқини ипадилиди вә барин инқилабиниң тарихини билиш, әвладларға билдүрүшниң әһмийитини алаһидә тәкитлиди. У мундақ деди: «барин инқилаби бизниң тарихимиздики әң муһим инқилаблардин бири, униңдин илгирики 1933-йилидики шәрқий түркистан ислам җумһурийитиму шундақ инқилаб билән башланған. 1944-Йилидики шәрқий түркистан җумһурийитиму или инқилабиниң нәтиҗиси сүпитидә оттуриға чиққан. 1949-Йилидин кейинму вәтинимиздә көп қетим инқилаб вә қозғилаңлар давам қилип кәлди. Барин вәқәси, ғулҗа вәқәси, үрүмчи вәқәси, йәкән вәқәси қатарлиқ һәрикәтләр шуниң җүмлисидиндур. Буниңдин кейинму қаршилиқ һәрикәтлири йәнә қачанғичә давам қилиду, уни аллаһ өзи билиду. . .» 
Йиғинда йәнә өсмүр балилар сәһнигә чиқип, «садда деһқан», «улуғ қәһриман», «гүзәл юртум түркистан», «байриқим» дегәндәк һәр хил темиларда шеир декламатсийә қилди. 

Йиғинда йәнә «явро-асия түрк җәмийәтләр федиратсийони» ниң рәиси исмаил җенгиз сөз қилди. Арқидин «шәрқий түркистан яшлар җәмийити» ниң пәхри рәиси тибәт йүҗәтүрк, «уйғур илим-мәрипәт вәхпи» ниң муавин рәиси һәбибулла күсәни, «иман дияри тәлим-тәрбийә җәмийити» ниң рәиси мәхмут дамоллам, зәйтинбурну шәһәр башлиқиниң баш мәслиһәтчиси иляс сака, сабиқ парламент әзаси, профессор җалал әрбай қатарлиқларму сөз қилип, «барин вәқәси» вә уйғурларниң һазирқи әһвали тоғрисида пикир баян қилди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт