Heptilik xewerler (29-séntebirdin 5-öktebirgiche)

Muxbirimiz eziz
2018-10-05
Élxet
Pikir
Share
Print
Erkin asiya radi'osi Uyghur bölümi heptilik xewerliri
Erkin asiya radi'osi Uyghur bölümi heptilik xewerliri
Photo: RFA

Uyghur tutqunlarning xitay ölkilirige yötkiliwatqanliqi aydinglashti

Uyghur diyaridiki siyasiy basturushta qolgha élin'ghan milyonlighan Uyghurlar heqqidiki xewerler pütün dunyaning diqqitini qozghawatqanda xitay hökümitining bu tutqunlarni yoshurunche xitay ölkilirige yötkewatqanliqi ashkarilandi.

Yéqinda ürümchi da'irilirining 22-öktebirdin bashlap xitay ölkilirige qatnaydighan poyiz bélitini sétishni toxtitish heqqidiki uqturushi tarqitilghan idi. Muxbirimizning bu heqte ehwal éniqlishi jeryanida qeshqerdiki lagérlargha solan'ghan Uyghur mehbuslarning mexpiy halda xitay ölkilirige yötkiliwatqanliqi melum boldi.

Melum bolushiche, nöwette lagérgha qamalghanlar üstide kolléktip sot échiliwatqan bolup, her qétimda 50 tin 100 giche kishige qamaq jazasi élan qilinmaqta iken.

Tashpolat téyipqa kéchiktürme ölüm jazasi bérilgenliki delillendi

Uyghurlardin yétilip chiqqan dangliq jughrapiye alimi, shinjang uniwérsitétining sabiq mudiri tashpolat téyip ötken yili namelum sewebler bilen qolgha élin'ghan idi.

Yéqinda muxbirimizning bu heqtiki ehwal igilishi jeryanida tashpolat téyipning "Milliy bölgünchilik" bilen eyiblinip, kéchiktürme ölüm jazasigha höküm qilin'ghanliqi melum boldi.

Bu heqtiki alaqidar melumatlarda tashpolat téyipning mektep mudiri bolghan mezgilde "Bölgünchilik idiyesi" ni teshwiq qilghanliqi körsitilgen. Emma Uyghur ziyaliyliri birdek bu eyibleshlerning héchqandaq asasi yoq ikenlikini tekitlewatqanliqi melum.

Balilar yazghuchisi ablikim hesen bir yil burun tutqun qilin'ghan

Yéqinda istédatliq balilar yazghuchisi ablikim hesenning buningdin bir yil ilgiri tutqun qilin'ghanliqi melum boldi. Ablikim hesenning biwasite we wasitilik uruq-tughqanlirimu bu nuqtini delillidi.

Melum bolushiche, ablikim hesen uzun yillardin buyan özining mol mezmunluq emgekliri bilen Uyghur perzentlirining meniwi dunyasigha zoq ata qilip, Uyghur balilar edebiyatidiki ülgilik ediblerdin bolup qalghan shuningdek köp qétim edebiyat sahesining mukapatlirigha érishken iken iken.

Alaqidar kishiler bu heqte pikir bayan qilip, "Ablikim hesendek balilar edebiyati yazghuchisining qolgha élinishi xitay hökümitining Uyghur medeniyitini yoqitish qara niyitining qaysi derijige barghanliqini yene bir qétim körsetti, " dédi.

Qaranchuqsiz qalghan Uyghur perzentliri "Terbiyelesh" obyékti bolmaqta

Lagérlargha qamalghan Uyghurlar sanining éship bérishigha egiship, qaranchuqsiz qéliwatqan gödeklerning sanimu éship barmaqta. Yéqinda xitay hökümitining bu xil qaranchuqsiz qalghan Uyghur balilirini mexsus yataqliq mekteplerge yighip "Terbiyelesh" ke orunlashturuwatqanliqi melum boldi.

"Zimistan" torining xewerliride bu halning hazir qeshqer, xoten qatarliq jaylarda tézdin omumlishiwatqanliqi, bu xil daril'étam namidiki "Yataqliq" mekteplerde üch yashtin alte yashqiche bolghan nechche ming Uyghur gödekning "Xitaylashturush" nishani boyiche terbiyeliniwatqanliqi ilgiri sürülgen.

Uyghur pa'aliyetchiler bu heqte pikir bayan qilip, balilarni bu xil psixik xirislargha mehkum qilishni "Bir milletni yoshurun qirghin qilghanliqqa barawer" dep körsetti.

Xitayning dölet bayrimida chet'ellerdiki Uyghur jama'iti naraziliq namayishi ötküzdi

Muhajirettiki Uyghurlar 1-öktebir künini "Matem küni" dep qarap kéliwatqan bolup, bu künde dunyaning herqaysi jayliridiki Uyghurlar türlük naraziliq pa'aliyetlirini teshkillep, özlirining xitay hökümitige bolghan ghezep-nepritini ipadilep kelmekte.

Bu yilmu amérika, gérmaniye, türkiye, en'gliye qatarliq jaylardiki minglighan Uyghur muhajirliri shu jaylardiki xitay elchixanisi we konsulxaniliri aldida ay-yultuzluq kök bayraqni kötürginiche naraziliq namayishi ötküzdi. Namayishchilar birdek "Uyghurlargha erkinlik!", "Sherqiy türkistan'gha musteqilliq" dégendek sho'arlarni towlidi.

Muhajirettiki Uyghur pa'aliyetchiler bu heqte pikir bayan qilip, "Uyghurlar pütkül millet boyiche halaket girdabigha mehkum boluwatqanda bu xil namayishlargha qatnishish muhajirettiki her bir Uyghurning insaniy mejburiyiti" dep körsetti.

Yawropa parlaménti Uyghur diyaridiki jaza lagérliri toghrisida qarar qobul qildi

Xitay hökümiti Uyghur diyaridiki jaza lagérlirining mewjutluqini inkar qiliwatqanda yawropa ittipaqi 4-öktebir küni jaza lagérliri heqqide resmiy qarar maqullidi.

Yawropa parlaméntining shu kündiki yighinida mutleq üstün awaz bilen maqullan'ghan bu qararda lagérlarning qanunsiz xaraktéri, Uyghurlargha qaritilghan medeniyet qirghinchiliqi hadisilirige tézdin xatime bérish telep qilin'ghan.

Alaqidar kishiler bu heqte pikir bayan qilip, "Xitay hökümitining mezkur qararni tosup qélishqa ajiz kélishi heqiqetning haman ghelibe qilidighanliqini yene bir qétim namayan qildi" dédi.

Toluq bet