Һәптилик хәвәрләр (29-сентәбирдин 5-өктәбиргичә)

Мухбиримиз әзиз
2018-10-05
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Әркин асия радиоси уйғур бөлүми һәптилик хәвәрлири
Әркин асия радиоси уйғур бөлүми һәптилик хәвәрлири
Photo: RFA

Уйғур тутқунларниң хитай өлкилиригә йөткиливатқанлиқи айдиңлашти

Уйғур дияридики сиясий бастурушта қолға елинған милйонлиған уйғурлар һәққидики хәвәрләр пүтүн дуняниң диққитини қозғаватқанда хитай һөкүмитиниң бу тутқунларни йошурунчә хитай өлкилиригә йөткәватқанлиқи ашкариланди.

Йеқинда үрүмчи даирилириниң 22-өктәбирдин башлап хитай өлкилиригә қатнайдиған пойиз белитини сетишни тохтитиш һәққидики уқтуруши тарқитилған иди. Мухбиримизниң бу һәқтә әһвал ениқлиши җәрянида қәшқәрдики лагерларға соланған уйғур мәһбусларниң мәхпий һалда хитай өлкилиригә йөткиливатқанлиқи мәлум болди.

Мәлум болушичә, нөвәттә лагерға қамалғанлар үстидә коллектип сот ечиливатқан болуп, һәр қетимда 50 тин 100 гичә кишигә қамақ җазаси елан қилинмақта икән.

Ташполат тейипқа кечиктүрмә өлүм җазаси берилгәнлики дәлилләнди

Уйғурлардин йетилип чиққан даңлиқ җуғрапийә алими, шинҗаң университетиниң сабиқ мудири ташполат тейип өткән йили намәлум сәвәбләр билән қолға елинған иди.

Йеқинда мухбиримизниң бу һәқтики әһвал игилиши җәрянида ташполат тейипниң «миллий бөлгүнчилик» билән әйиблинип, кечиктүрмә өлүм җазасиға һөкүм қилинғанлиқи мәлум болди.

Бу һәқтики алақидар мәлуматларда ташполат тейипниң мәктәп мудири болған мәзгилдә «бөлгүнчилик идийәси» ни тәшвиқ қилғанлиқи көрситилгән. Әмма уйғур зиялийлири бирдәк бу әйибләшләрниң һечқандақ асаси йоқ икәнликини тәкитләватқанлиқи мәлум.

Балилар язғучиси абликим һәсән бир йил бурун тутқун қилинған

Йеқинда истедатлиқ балилар язғучиси абликим һәсәнниң буниңдин бир йил илгири тутқун қилинғанлиқи мәлум болди. Абликим һәсәнниң биваситә вә васитилик уруқ-туғқанлириму бу нуқтини дәлиллиди.

Мәлум болушичә, абликим һәсән узун йиллардин буян өзиниң мол мәзмунлуқ әмгәклири билән уйғур пәрзәнтлириниң мәниви дунясиға зоқ ата қилип, уйғур балилар әдәбиятидики үлгилик әдибләрдин болуп қалған шуниңдәк көп қетим әдәбият саһәсиниң мукапатлириға еришкән икән икән.

Алақидар кишиләр бу һәқтә пикир баян қилип, «абликим һәсәндәк балилар әдәбияти язғучисиниң қолға елиниши хитай һөкүмитиниң уйғур мәдәнийитини йоқитиш қара нийитиниң қайси дәриҗигә барғанлиқини йәнә бир қетим көрсәтти, » деди.

Қаранчуқсиз қалған уйғур пәрзәнтлири «тәрбийәләш» обйекти болмақта

Лагерларға қамалған уйғурлар саниниң ешип беришиға әгишип, қаранчуқсиз қеливатқан гөдәкләрниң саниму ешип бармақта. Йеқинда хитай һөкүмитиниң бу хил қаранчуқсиз қалған уйғур балилирини мәхсус ятақлиқ мәктәпләргә йиғип «тәрбийәләш» кә орунлаштуруватқанлиқи мәлум болди.

«Зимистан» ториниң хәвәрлиридә бу һалниң һазир қәшқәр, хотән қатарлиқ җайларда тездин омумлишиватқанлиқи, бу хил дарилетам намидики «ятақлиқ» мәктәпләрдә үч яштин алтә яшқичә болған нәччә миң уйғур гөдәкниң «хитайлаштуруш» нишани бойичә тәрбийәлиниватқанлиқи илгири сүрүлгән.

Уйғур паалийәтчиләр бу һәқтә пикир баян қилип, балиларни бу хил психик хирисларға мәһкум қилишни «бир милләтни йошурун қирғин қилғанлиққа баравәр» дәп көрсәтти.

Хитайниң дөләт байримида чәтәлләрдики уйғур җамаити наразилиқ намайиши өткүзди

Муһаҗирәттики уйғурлар 1-өктәбир күнини «матәм күни» дәп қарап келиватқан болуп, бу күндә дуняниң һәрқайси җайлиридики уйғурлар түрлүк наразилиқ паалийәтлирини тәшкилләп, өзлириниң хитай һөкүмитигә болған ғәзәп-нәпритини ипадиләп кәлмәктә.

Бу йилму америка, германийә, түркийә, әнглийә қатарлиқ җайлардики миңлиған уйғур муһаҗирлири шу җайлардики хитай әлчиханиси вә консулханилири алдида ай-юлтузлуқ көк байрақни көтүргиничә наразилиқ намайиши өткүзди. Намайишчилар бирдәк «уйғурларға әркинлик!», «шәрқий түркистанға мустәқиллиқ» дегәндәк шоарларни товлиди.

Муһаҗирәттики уйғур паалийәтчиләр бу һәқтә пикир баян қилип, «уйғурлар пүткүл милләт бойичә һалакәт гирдабиға мәһкум болуватқанда бу хил намайишларға қатнишиш муһаҗирәттики һәр бир уйғурниң инсаний мәҗбурийити» дәп көрсәтти.

Явропа парламенти уйғур дияридики җаза лагерлири тоғрисида қарар қобул қилди

Хитай һөкүмити уйғур дияридики җаза лагерлириниң мәвҗутлуқини инкар қиливатқанда явропа иттипақи 4-өктәбир күни җаза лагерлири һәққидә рәсмий қарар мақуллиди.

Явропа парламентиниң шу күндики йиғинида мутләқ үстүн аваз билән мақулланған бу қарарда лагерларниң қанунсиз характери, уйғурларға қаритилған мәдәнийәт қирғинчилиқи һадисилиригә тездин хатимә бериш тәләп қилинған.

Алақидар кишиләр бу һәқтә пикир баян қилип, «хитай һөкүмитиниң мәзкур қарарни тосуп қелишқа аҗиз келиши һәқиқәтниң һаман ғәлибә қилидиғанлиқини йәнә бир қетим намаян қилди» деди.

Толуқ бәт