Musulman elliri Uyghurlar üchün awaz chiqirishqa chaqirilmaqta

Muxbirimiz sada
2019-06-06
Élxet
Pikir
Share
Print

Uyghurlar nöwette duch kéliwatqan diniy we milliy qirghinchiliqqa türkiyedin bashqa musulman döletliri izchil süküt qilish yolini tallap kelgen idi. Yéqinda supchina tor bétide élan qilin'ghan "Ereb dunyasi Uyghur diyarining ehwalini bilishke bashlidimu?" serlewhilik xewerde musulman döletlirining Uyghurlar üchün axirqi hésabta awaz chiqirishqa mejbur bolidighan peytning yétip kelgenlikini oxshimighan nuqtilardin körsitip ötken.

Jérmiy goldkorn imzasida yézilghan mezkur maqale supchina torining 5-iyundiki sanida élan qilin'ghan. Maqalining bashlanmisida aptor Uyghur diyaridiki nöwettiki weziyet tonushturulghan ikki sin filim heqqide qisqiche toxtalghan. Buning biri bérjow xettab isimlik birining 27-may yuwtub (yo'utube) qaniligha chiqarghan erebche "Xitaydiki musulmanlar nege yoqap ketti?" témisidiki 15 minutluq widiyosining torda 750 ming qétimdin artuq körülgenliki؛ yene biri yéqinda qeshqerni ziyaret qilghan birining shexsiy bilogigha chiqarghan we in'glizche xet kirgüzülgen "Namaz oqush bu sheherde cheklen'gen" namliq widiyosining 420 ming qétimdin artuq körülgenlikidur.

Amérikadiki loyala uniwérsitétining Uyghur tarixi boyiche tetqiqatchisi rayin sam mezkur ikki widiyogha inkas bildürüp: "Méningche, se'udi erebistan we pakistan hökümiti bu widiyolarni qattiq tekshürüwatidu. 'el-jezire' ning erebche qanilida se'udi erebistanning süküti heqqide nurghun xewerler bérildi. Türkiyedimu hem shundaq, emma i'ordaniyede unche köp inkas yoq," dégen.

Aptor maqaliside ilgiri Uyghur diyarining mongghulküre nahiyesidiki "Terbiyilesh merkizi" dep atiliwatqan yighiwélish lagérida xitay tilidin ders ötken, kéyin qazaqistan'gha qéchip chiqip lagérda körgen qabahetlik ehwallarni tashqi dunyagha ashkarilighan sayragül sawutbayning yéqinda a'ilisi boyiche shiwitsiyege yétip barghanliqini alahide otturigha qoyghan.

Maqalide yene jorji washin'gton uniwérsitétining qanun penliri mutexessisi donald klarkning Uyghur diyaridiki jaza lagérigha bergen bahasi otturigha qoyulghan. U Uyghurlarning xitay hökümitining jaza lagérlirida "Étnik qirghinchiliq" qa uchrawatqanliqini ikkinchi dunya urushi mezgilidiki natsistlar gérmaniyesining yighiwélish lagérliridiki paji'elik ehwallar bilen sélishturghan.

Közetküchilerning déyishiche, jérmiy goldkornning maqaliside otturigha qoghan yuqiriqi üch nuqta Uyghur diyarining nöwettiki weziyitini tashqi dunyagha téximu yaxshi anglitip, hazirghiche ipade bildürmigen musulman ellirini Uyghurlar üchün awaz chiqirishqa mejbur qilidiken.

Toluq bet