Мусулман әллири уйғурлар үчүн аваз чиқиришқа чақирилмақта

Мухбиримиз сада
2019-06-06
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Уйғурлар нөвәттә дуч келиватқан диний вә миллий қирғинчилиққа түркийәдин башқа мусулман дөләтлири изчил сүкүт қилиш йолини таллап кәлгән иди. Йеқинда супчина тор бетидә елан қилинған «әрәб дуняси уйғур дияриниң әһвалини билишкә башлидиму?» сәрләвһилик хәвәрдә мусулман дөләтлириниң уйғурлар үчүн ахирқи һесабта аваз чиқиришқа мәҗбур болидиған пәйтниң йетип кәлгәнликини охшимиған нуқтилардин көрситип өткән.

Җермий голдкорн имзасида йезилған мәзкур мақалә супчина ториниң 5-июндики санида елан қилинған. Мақалиниң башланмисида аптор уйғур дияридики нөвәттики вәзийәт тонуштурулған икки син филим һәққидә қисқичә тохталған. Буниң бири берҗов хәттаб исимлик бириниң 27-май ювтуб (йоутубә) қанилиға чиқарған әрәбчә «хитайдики мусулманлар нәгә йоқап кәтти?» темисидики 15 минутлуқ видийосиниң торда 750 миң қетимдин артуқ көрүлгәнлики; йәнә бири йеқинда қәшқәрни зиярәт қилған бириниң шәхсий билогиға чиқарған вә инглизчә хәт киргүзүлгән «намаз оқуш бу шәһәрдә чәкләнгән» намлиқ видийосиниң 420 миң қетимдин артуқ көрүлгәнликидур.

Америкадики лояла университетиниң уйғур тарихи бойичә тәтқиқатчиси райин сам мәзкур икки видийоға инкас билдүрүп: «мениңчә, сәуди әрәбистан вә пакистан һөкүмити бу видийоларни қаттиқ тәкшүрүватиду. ‹Әл-җәзирә' ниң әрәбчә қанилида сәуди әрәбистанниң сүкүти һәққидә нурғун хәвәрләр берилди. Түркийәдиму һәм шундақ, әмма иорданийәдә унчә көп инкас йоқ,» дегән.

Аптор мақалисидә илгири уйғур дияриниң моңғулкүрә наһийәсидики «тәрбийиләш мәркизи» дәп атиливатқан йиғивелиш лагерида хитай тилидин дәрс өткән, кейин қазақистанға қечип чиқип лагерда көргән қабаһәтлик әһвалларни ташқи дуняға ашкарилиған сайрагүл савутбайниң йеқинда аилиси бойичә шивитсийәгә йетип барғанлиқини алаһидә оттуриға қойған.

Мақалидә йәнә җорҗи вашингтон университетиниң қанун пәнлири мутәхәссиси доналд кларкниң уйғур дияридики җаза лагериға бәргән баһаси оттуриға қоюлған. У уйғурларниң хитай һөкүмитиниң җаза лагерлирида «етник қирғинчилиқ» қа учраватқанлиқини иккинчи дуня уруши мәзгилидики натсистлар германийәсиниң йиғивелиш лагерлиридики паҗиәлик әһваллар билән селиштурған.

Көзәткүчиләрниң дейишичә, җермий голдкорнниң мақалисидә оттуриға қоған юқириқи үч нуқта уйғур дияриниң нөвәттики вәзийитини ташқи дуняға техиму яхши аңлитип, һазирғичә ипадә билдүрмигән мусулман әллирини уйғурлар үчүн аваз чиқиришқа мәҗбур қилидикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт