Хитай компартийәсиниң сәйпидин әзизигә бәргән баһаси вә уйғурларниң 1949-йилидин буянқи сиясий трагедийәлири (1)

Мухбиримиз қутлан
2015-03-12
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Сүрәт, хитай қурғучиси мавзедоңниң 1949‏ - йили 10‏ - айниң 1 - күнидики дөләт қуруш мурасимида 'җуңхуа хәлқ җумһурийити мәркизи һөкүмити бүгүн қурулди' дәп җакарлиған көрүнүш.
Сүрәт, хитай қурғучиси мавзедоңниң 1949‏ - йили 10‏ - айниң 1 - күнидики дөләт қуруш мурасимида 'җуңхуа хәлқ җумһурийити мәркизи һөкүмити бүгүн қурулди' дәп җакарлиған көрүнүш.
Youtube.com Дин елинди.

Сәйпидин әзизи туғулғанлиқиниң 100 йиллиқи мунасивити билән хитай һөкүмәт таратқулирида көплигән мақалә вә баһалар елан қилинған.

Мәзкур мақалиләрдә хитай компартийәси мәркизий комитетиниң сәйпидин әзизигә бәргән баһаси қайта муһакимигә қоюлған.

Уйғур аптоном районлуқ сиясий кеңәшниң мәдәнийәт-тарих тәтқиқатчиси бав шин «сәйпидин әзизи туғулғанлиқиниң 100 йиллиқ хатириси үчүн шинҗаң немиләрни қилиши керәк?» сәрләвһәлик мақалә елан қилған. У сәйпидин әзизи билән уләнфуни селиштуруп, 1980-йиллардин буян уйғур аптоном районида сәйпидин әзизи һәққидики тәшвиқат вә тәтқиқатларниң йетәрлик болмиғанлиқини тәкитлигән. Шуниң билән бир вақитта у йәнә 2015-йилидин таки 2020-йилиға қәдәр давамлишидиған «сәйпидин әзизи әсәрлири вә идийә тәтқиқати пилани» ни оттуриға қойған.

Бав шин уйғур аптоном районлуқ партком билән сиясий кеңәшкә сунған мәзкур тәклипидә сәйпидин әзизиниң вапатидин кейин хитай компартийәси мәркизий комитетиниң сәйпидин һәққидә чиқарған баһасини алаһидә әскәртип өткән.

Тарих пәнлири доктори әркин әкрәм нөвәттә хитай даирилириниң сәйпидин әзизини қайта көтүрүп чиқип, униң хитайниң бирлики үчүн көрсәткән тиришчанлиқлирини алаһидә гәвдиләндүрүши тасадипий әмәс. Хитайниң уйғур елидики пәвқуладдә вәзийәтни контрол қилип туруш тәқәззаси шуни тәләп қилиду, дәйду.

Хитай компартийәси мәркизий комитети сәйпидин әзизиниң өлүмидин кейин чиқарған 5 миң хәтлик «баһа» сида төвәндики нуқтилар алаһидә тәкитләнгән:

Униңда әң алди билән, сәйпидин әзизиниң хитай компартийәсиниң 3 әвлад алий рәһбәрлири билән, болупму мав зедуң билән пәвқуладдә йеқин мунасивәт орнатқанлиқи илгири сүрүлгән. Униңда йәнә мундақ дейилгән: «1949-йили 10-айниң 15-күни йолдаш сәйпидин әзизи җуңго компартийәсигә әза болуш илтимасини тапшурди. Рәис мав зедуң униң илтимасиға өз қоли билән тәстиқ салди. Шу йили 12-айниң 27-күни йолдаш сәйпидин әзизи шәрәп билән җуңго компартийәсигә әза болди шундақла уйғурлар ичидин әң балдур җуңго компартийәсигә әза болған киши болуп қалди.»

Муһаҗирәттики уйғур сиясий паалийәтчилиридин әхмәтҗан осман бу һәқтә тохтилип, 1949-йили 9-айда сәйпидин әзизиниң бир өмәкни башлап бейҗиңға бериши вә әң алди билән хитай компартийәсигә әза болушқа илтимас сунуши өзиниң ишғалийәтчи һакимийәткә болған садақитини билдүрүш үчүндур, дәйду.

Әркин әкрәмму сәйпидин әзизиниң 1949-йили бейҗиңға қилған тунҗи сәпиридила тәшәббускарлиқ билән хитай компартийәсигә әза болуш үчүн илтимас сунуши униң коммунист хитайниң тунҗи қетимлиқ синиқидин өтүши дәп қарайду.

«Баһа» ниң иккинчи нуқтисида сәйпидин әзизиниң хитайниң 1950-йиллардики дипломатийәсидә алаһидә рол ойниғанлиқи, униң 1950-йили вә 1957-йили икки қетим мав зедуң билән биллә совет иттипақида зиярәттә болғанлиқи шундақла «җуңго совет достлуқ вә иттипақдашлиқ шәртнамиси» ниң уйғур ели билән мунасивәтлик қисмиға қол қойғанлиқини тилға алиду.

«Баһа» ниң үчинчи нуқтисида сәйпидин әзизиниң сиясий мәйдани вә униң хитайдики аталмиш «милләтләр иттипақи» тәшвиқати үчүн үлгә тиклигәнлики баян қилиниду. Шуниң билән бир вақитта йәнә, җяң земинниң сәйпидин әзизиниң өлүмидин кейин униңға бәргән төвәндики баһаси қошумчә қилиниду: «сәйпидин әзизиниң миллий бөлгүнчиликкә қарши туруш мәсилисидә байриқи рошән, позитсийәси кәскин болуп, бир пешқәдәм компартийә әзасиниң тәврәнмәс сиясий мәйданини ипадә қилған.»

Әхмәтҗан осман сәйпидин әзизигә хитай компартийәсиниң таразиси билән әмәс, бәлки тарихниң һәққанийәт нуқтисидин, миллий виҗдан нуқтисидин шундақла уйғур хәлқиниң миллий мәнпәити нуқтисидин баһа бериш керәкликини тәкитләйду.

У сәйпидин әзизиниң 1949-йили бир өмәкни башлап бейҗиңға бериши, шәрқий түркистан миллий азадлиқ инқилабиниң мевисини «шинҗаң - җуңгониң айрилмас бир парчиси» дегән сәпсәтәгә тегишип, миллий тәслимчилик қилишиниң өзила униң қандақ шәхс икәнликигә баһа беришкә йитәрлик пакиттур, дәп һесаблайду.

(Давами бар)

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт